مدل سازی فرایند پاسخ به شرایط اضطراری با استفاده از CMMN
۲۷
شهریور

مدل سازی فرآیند پاسخ به شرایط اضطراری با استفاده از CMMN

در اين قسمت ميخواهيم شما را با يكی از كاربرد های جالب و مفيد و پركاربرد زبان مدل سازی CMMN آشنا كنيم. مخصوصا برای آن دسته از دوستانی كه به حوزه مديريت سلامت، ايمنی و بهداشت شغلی يا همان  HSE علاقه داشته و در سازمان خود در چنين واحدی مشغول به فعاليت می باشند.  يكی از فرايندهايی كه در هر شركت ميتوان مشاهده كرد، فرايند واكنش به شرايط اضطراری است. كه ذيل الزامات استاندارد ISO 45001 نيز عنوان شده است. در استاندارد ISO45001:2018 در بند 8-2 تحت عنوان : آمادگی و واكنش در شرايط اضطراری، استاندارد الزام دارد كه سازمان بايد فرايندهای مورد نياز برای آمادگی و واكنش نسبت به وضعيت های اضطراری بالقوه شناسايی شده را ايجاد، اجرا و نگهداری نمايد . لذا به نظر مي رسد خواندن اين مقاله براي اكثر سازمانها مي تواند مفيد بوده و ديدی وسيع نسبت به كاربرد CMMN به آنها ارايه نمايد.

علاوه بر اين در بند 4-4 استاندارد ISO45001:2018 در خصوص مبحث مديريت فرآيندها، الزامات ذيل بيان شده است :

سازمان بايد يك سيستم مديريت ايمنی و سلامت شغلی شامل فرآيندهای مورد نياز و تعاملات آنها مطابق با اين سند را ايجاد، اجرا، نگهداری و به طور مداوم بهبود دهد.

واکنش در شرايط اضطراری یک فرآیند دانش محور است که مدل سازی و اتوماسيون آن بسیار سخت است. این در درجه اول به ماهیت غیرقابل پیش بینی و تکرار ناپذیری اين فرايند مربوط می شود که مشخصه چنین فرآیندهايی است.

 روش‌های مدل‌سازی سنتی، بسیار سخت و غير قابل انعطاف هستند و به طور موثر از انعطاف‌پذیری و پویایی (كه لازمه اين گونه از فرايندها است) فرآیند واکنش در شرايط اضطراری پشتیبانی نمی‌کنند. Case Management Model and Notation (CMMN) یک  استاندارد مدل‌سازی  است که توسط كنسرسيوم Object Management Group (OMG) برای استانداردسازی مدل‌سازی رویکرد مدیریت پرونده منتشر شده است.

هدف از این مقاله نشان دادن چگونگی استفاده از CMMN برای مدل‌سازی فرآیند واکنش در شرایط اضطراری است. نویسندگان از CMMN برای ساختن یک مدل الگو برای فرآیند پاسخ به شرایط اضطراری عمومی استفاده می کنند. این مدل را می توان به راحتی در میان ابزارهای مدلسازی مختلف یا پلتفرم های اجرایی گسترش داد یا با اعمال تغییراتی اجرا نمود.

علاوه بر این، آنها یک مطالعه موردی از یک فرآیند مدیریت سیل را به عنوان یک مثال عینی از استفاده از CMMN در مدل‌سازی فرآیند واکنش در شرایط اضطراری ارائه می‌کنند. در نهایت، آنها به این نتیجه رسیدند که CMMN پتانسیل زیادی برای مدل‌سازی فرآیندهای مبتنی بر پرونده مانند فرایند واکنش در شرایط اضطراری دارد، اما CMMN هنوز در مراحل اولیه است.

واکنش در شرایط اضطراری یكی از بحرانی ترین مراحل در مدیریت شرایط اضطراری است. زمان در این فرایند بسیار مهم و حیاتی است، از پیش تعریف کردن همه سناریوهای پاسخ ممکن در این فرایندبسیار دشوار است، این فراینددانش محور بوده و ساختارناپذیر است و درنهایت این فرایند بسیار پویا و تغییر پذیر است.

در فرایند پاسخ به شرایط اضطراری، استثناها معمولا رخ می دهندو جزئ ذات آن می باشندو هر بار كه یك حادثه اضطراری رخ می دهد، عناصر غیرعادی بسیاری پدیدار می شوند. [5، 6]. بنابراین، فرایندپاسخ به شرایط اضطراری باید مقیاس پذیر ( قابل اندازه گیری )، انعطاف پذیر و سازگار باشد [7-9]. با این حال، مدل سازی و طراحی یک سیستم نرم افزاری برای پشتیبانی از الزامات فرایند پاسخ به شرایط اضطراری چالش برانگیز است

پاسخ به شرایط اضطراری به حوزه کاربردی جذاب برای پیاده سازی رویکرد مدیریت پرونده تبدیل شده است. با این حال، مدل‌سازی فرآیند واکنش در شرایط اضطراری بسیار پیچیده است و این به ماهیت غیرقابل پیش‌بینی و تکرار نشدنی چنین فرآیندی بازمی‌گردد.

هر حادثه اضطراری به ویژه در حوادث اضطراری در مقیاس بزرگ، منحصر به فرد است. علاوه بر این، هر حادثه اضطراری بر اساس نوع، اندازه و پیچیدگی شرایط بوجود آمده، به فعالیت‌ها و پروتکل‌های واکنشی متفاوتی نیاز دارد. بنابراین، داشتن یک مدل از پیش تعریف شده کامل برای انواع واکنش اضطراری غیرعملی است.

چنین پرونده ای نیاز به یک رویکرد مدلسازی انعطاف پذیر دارد که می تواند به تدریج و در طی زمان اصلاح(بهینه) و نگهداری شود. علاوه بر این، مدل باید برای رسیدگی به استثناها و راهنمایی کارکنان دانشی (مانند پاسخ دهندگان اضطراری) سازگار باشد.

متأسفانه، رویکردهای مدل‌سازی فرآیندمحور سنتی[1](مانند مدل‌سازی فرآیند کسب‌وکار و نمادگذاری (BPMN)) در پشتیبانی از چنین الزاماتی شکست می‌خورند

رویکرد مدیریت پرونده همراه با استاندارد مدلسازی  CMMN(مدل مدیریت مورد و نمادگذاری (CMMN)) روشی انعطاف‌پذیر برای مقابله با پیچیدگی فرآیند واکنش به شرایط  اضطراری فراهم می‌کند. از CMMN می توان برای تعریف مدل اولیه واکنش اضطراری بر اساس بهترین شیوه ها، پروتکل ها، مقررات یا برنامه های عملیات اضطراری موجود و شناخته شده استفاده کرد.

سپس، مدل CMMN می‌تواند به راحتی برای پاسخگویی به نیازهای اضطراری یا اتخاذ بهترین شیوه‌های جدید آموخته‌شده از موارد قبلی، اصلاح شود. CMMN همچنین می تواند برای تعریف یک الگوی راه حل برای توسعه یک سیستم پاسخ اضطراری مبتنی بر پرونده استفاده شود. این سیستم به عنوان راهنمایی برای پرسنل واکنش اضطراری در رسیدگی به حوادث اضطراری عمل می کند. با این وجود، CMMN هنوز یک استاندارد جدید و نابالغ است، و عدم اطمینان در مورد کاربرد آن در سناریوهای دنیای واقعی وجود دارد

هدف این مقاله نشان دادن چگونگی استفاده از CMMN برای مدل‌سازی فرآیند واکنش  به شرایط اضطراری است. این مقاله یک مدل سازی CMMN از یک فرآیند واکنش اضطراری عمومی و همچنین مطالعه موردی فرآیند مدیریت سیل را توصیف می کند. علاوه بر این، این مقاله به تشریح معنایی اجرای چنین مدلی با توجه به مشخصات استاندارد CMMN OMG می‌پردازد. با این حال، ملاحظات اجرایی مدل CMMN به دلیل عدم وجود پلت فرم های اجرایی بالغ (موتور) در محدوده این مقاله نیست.

مدل‌سازی فرآیند ها را می‌توان به طور کلی به دو رویکرد اصلی طبقه‌بندی کرد:

فعالیت محور و داده محور

گروه مدیریت شی (OMG) CMMN 1.0 را در می 2014 منتشر کرد. بعداً، در دسامبر 2016، OMG CMMN 1.1 را منتشر کرد که به مشکلات فنی گزارش شده مربوط به نسخه اول (CMMN 1.0) می پردازد. توسعه CMMN تحت تأثیر بسیاری از ایده ها و مفاهیم موجود در ادبیات و همچنین برخی از محصولات تجاری قرار گرفته است. یک مقدمه و آموزش کوتاه در مورد CMMN 1.0 را می توانید در اینجا بیابید.

هیچ فعالیت استاندارد جهانی برای فرآیند واکنش اضطراری وجود ندارد. فرآیند واکنش اضطراری بر اساس نوع، اندازه و پیچیدگی حادثه رخ داده، متفاوت است. بنابراین، داشتن یک مدل واحد و کامل برای انواع فرآیند واکنش اضطراری غیرممکن است. به طور مشابه، پاسخ به حوادث اضطراری بدون  وجود راهنمای عمومی یا برنامه اولیه  اثر بخش نیست.

خوشبختانه CMMN موثرترین و کارآمدترین راه حل را برای این موضوع ارائه می دهد. CMMN را می توان برای تعریف یک مدل انعطاف پذیر که شامل فعالیت های ضروری فرآیند واکنش اضطراری است، و به عنوان یک الگوی راهنما برای پرسنل واکنش اضطراری عمل می کند. این مدل CMMN همچنین می تواند گسترش یابد یا برای توسعه یک سیستم واکنش اضطراری مبتنی بر پرونده استفاده شود.( case-based emergency response system).

معرفی رشته مهندسی صنایع

به طور کلی، فرآیند واکنش در شرایط اضطراری چهار مرحله اساسی را دنبال می کند.

آگاهی از موقعیت، (Situational Awareness)

فعال سازی منابع، (Resources Activation)

هماهنگی منابع،(Resources Coordination)

غیر فعال سازی منابع (Resources Demobilisation)

در ادامه در این مقاله هر 4 مرحله فوق  با استفاده از زبان مدل سازی CMMN و انواع نمادهای آن مدل سازی شده است و تمامی اجزاء این مدل به طور كامل تشریح شده به طوری كه خوانند بتواند درك درست و كاملی از مدل داشته باشد .

در پایان برای درك مطالب فوق حتما توصیه می شود در صورت علاقه به این موضوع این مقاله خوانده شود